Bir gün Hz. Peygamber aleyhissalatü vesselâm “Sizce pehlivan kimdir?” diye sorar. Yanında bulananlar da “Pehlivan hiç kimsenin güreşte yenemediği kimsedir” diye cevap verir. Bunun üzerine Hz. Peygamber aleyhissalatü vesselâm şöyle der: “Hayır öyle değildir, asıl pehlivan öfkelendiğinde nefsine hâkim olan kimsedir.” (Müslim, Birr, 106)
Ahir zamanın trafik ve yol manzaralarından, pek çoğumuzun Hz. Peygamber aleyhissalatü vesselâmın sorusuna âdeta şu şekilde cevap vereceği sonucunu çıkarmak mümkün görünüyor: “Pehlivan, trafikte hiç kimsenin geçemediği kimsedir.” Bu meyanda sosyolog Georges Friedmann’ın 1971’de arabalarla ilgili yaptığı şu tespitini genelde teknolojinin ve özelde de arabanın çok dikkate alınmayan bir tarafını nazara vermesi bakımından oldukça çarpıcı buluyorum:
“Karmaşık, uysal, güçlü bir makinenin, yalnız ve her şeye kadir bir efendi –ya da öyle hisseden biri– tarafından kullanılması sıklıkla onda saldırgan eğilimlere sebep oluyor.”1
Güncel istatistikler Friedmann’ın tespitini teyit eder nitelikte. Örneğin Fransa’da her gün ortalama 9 ila 10 kişi trafik kazasında hayatını kaybediyor. 2023’te bu sayı 3 bin 398’e ulaşmış. Ülkenin yüzde 8’ini oluşturan 18-24 yaş arasındaki gençler, trafik ölümlerinin yüzde 17’sini oluşturuyor. Ölenlerin yüzde 80’i ise erkek. Bu yaş grubu için trafik kazaları birinci ölüm nedeni. Gençlerde beynin ödül mekanizmasının erken olgunlaşmasına mukabil, kontrol mekanizmasının daha geç gelişmesi; deneyimsizlik, “Bana bir şey olmaz” algısı bu tabloyu açıklayan sebeplerden bazıları.
Gustave Eiffel Üniversitesi bünyesindeki Uygulamalı Psikoloji ve Ergonomi Laboratuvarı’nda sosyal psikoloji araştırmacısı olan Julien Cestac,2 çalışmalarında ağırlıklı olarak kişisel ve kültürel değerlerin davranışlar üzerindeki etkisini inceliyor. Ona göre gençler üzerindeki en belirleyici etken sosyal çevre özellikle ebeveynler ve arkadaşlar. Risk almayı normal, hatta cool gösteren sosyal normlar da söz konusu. Dahası riskten hoşlanan gençlerin benzer eğilimli arkadaşları seçmesi de meselenin bir başka veçhesi.
Cestac’ın önerilerinden biri “müsbet tedbir”lere de gereken önemin verilmesi. Müsbet tedbirlerden kastı ise şu: riskli, tehlikeli davranışları damgalamak yerine ihtiyatlı ve tedbirli davranışlara dikkatleri çekmek, bunları teşvik etmek, yüceltmek. Örneğin hız sınırlarına uymanın kahramanlığını daha çok ve sistemli bir şekilde nazarlara vermek gerekiyor.
Cestac’ın da belirttiği gibi “Hız sınırına uyan biri sıradan biri değildir, o bu davranışıyla hayat kurtaran biridir; gündelik hayatın bir kahramanıdır.”
Cestac’ın sosyal psikoloji sahasından yaptığı çıkarımları, başta zikrettiğim hadisle birlikte düşünmek bana ufuk açıcı geldi. Şöyle de söyleyebiliriz: “asıl pehlivan”ın kim olduğunu öğreten bu hadis-i şerif “müsbet tedbir”in ulvî ve nadide bir örneğini oluşturuyor.
Nebevî kelâmdan günümüz için müsbet tedbir içeren şöylece bir ders çıkarmak mümkün öyleyse: Asıl pehlivan, altındaki uysal ve süratli makineyi hızlı kullanma arzusu nefsinde uyandığında nefsine hâkim olan kimsedir.
_______________
1 Georges Friedmann, La Puissance et la Sagesse, Gallimard, Paris, 1971, s. 63-64.
2 “Psychologie sociale et risque routier chez les jeunes adultes”, YouTube, 29 Nisan 2026, https://www.youtube.com/watch?v=LateFsrikBE
- Asıl pehlivan, müsbet tedbir - 30 Nisan 2026
- Nüveler: diyanet, adalet, siyaset –3– - 1 Aralık 2025
- Nüveler: diyanet, adalet, siyaset –2– - 17 Kasım 2025